اين خود مايه عزم و عظمت است ) ، « 1 » . كه مردم را دعوت به صبر و بخشايش كرده ، چون باعث عزم و عظمت است . و بالأخره اگر در امثال آيات بالا مردم را به اخلاق فاضله دعوت كرده و علت آن را فوائد دنيايى قرار داده ، برگشت آن فوائد نيز در حقيقت به ثواب اخروى و در نتيجه خويهاى مخالف آنها ، مايه عقاب آخرتى است . طريقه دوم طريقه دوم از تهذيب اخلاق اين است كه آدمى فوائد آخرتى آن را در نظر بگيرد و اين طريقه ، طريقه قرآن است كه ذكرش در قرآن مكرر آمده ، مانند آيه : ( إِنَّ اللَّه اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ ، وَأَمْوالَهُمْ ، بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ ، خدا از مؤمنين جانها و مالهاشان را خريد ، در مقابل اينكه بهشت داشته باشند ) ، « 2 » . و آيه : ( إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ ، بِغَيْرِ حِسابٍ ، صابران اجر خود را به تمام و كمال و بدون حساب خواهند گرفت ) ، « 3 » . و آيه : ( إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ ، بدرستى ستمكاران عذابى دردناك دارند ) « 4 » ، و آيه : ( اللَّه وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ ، وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ ، يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ ، خداست سرپرست كسانى كه ايمان دارند و همواره از ظلمتها به سوى نورشان بيرون مىآورد و كسانى كه كافر شدند ، سرپرست آنها طاغوتهايند كه همواره از نور بسوى ظلمتشان بيرون مىآورند ) « 5 » و امثال اين آيات با فنون مختلف ، بسيار است . آيات ديگرى هست كه ملحق به اين قسم آياتند ، مانند آيه : ( ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الأَرْضِ وَلا فِي أَنْفُسِكُمْ ، إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها ، إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّه يَسِيرٌ ، هيچ مصيبتى در زمين و نه در جانهاى شما نمىرسد ، مگر آنكه قبل از آنكه آن را برسانيم ، در كتابى نوشته بوديم و اين براى خدا آسان است ) ، « 6 » چون اين آيه مردم را دعوت مىكند به اينكه از تاسف و خوشحالى دورى كنند ، براى اينكه آنچه به ايشان مىرسد ، از پيش قضاءش رانده شده و ممكن نبوده كه نرسد و آنچه هم كه بايشان نمىرسد ، بنا بوده نرسد ، و تمامى حوادث مستند به قضاء و قدرى رانده شده است و با اين حال نه تاسف از نرسيدن چيزى معنا دارد و نه خوشحالى از رسيدنش و اين كار بيهوده از

--> 1 - سوره الشورى آيه 43 2 - سوره توبه آيه 111 3 - سوره زمر آيه 10 4 - سوره ابراهيم آيه 22 5 - سوره بقره آيه 257 6 - سوره حديد آيه 22